Steun ons en help Nederland vooruit

vrijdag 16 februari 2018

Europese vergezichten in de Kaukasus

Van 25 t/m 30 januari bracht een team van D66 Internationaal/IDI en de thema afdeling Internationale Samenwerking een bezoek aan de Zuidelijke Kaukasus. In Georgië en Armenië werd een compact programma verzorgd waarin de interactie met vooral maatschappelijke organisaties en NGO’s centraal stond, naast ontmoetingen met liberale zusterpartijen die het in de regio niet makkelijk hebben.

Deze reis is een follow-up van een reis die de thema afdeling een jaar geleden al maakte, waarin politieke partijen, de verkiezingen en conflict resolutie centraal stonden. Dit keer zijn we op zoek naar onder meer antwoorden op de vraag hoe de EU de samenwerking en relaties in deze regio en in bredere zin in het Oostelijk Partnerschap verder moet vormgeven.

Georgische verkenningen

De eerste ochtend hadden we een ontmoeting met het Georgian Institute of Politics en zes sprekers Open Society Georgia Foundation (OSGF), National Democratic Institute (NDI), Civil.ge online media, Atlantic Council of Georgia en de European Business Association Georgia (EBA) om verschillende thema’s toe te lichten. In een compacte ronde tafel sessie werd in twee uur tijd gesproken over maatschappelijke en politieke sentimenten onder de bevolking gepeild door NDI, de constitutionele hervormingen, nationalistische en xenofobische ontwikkelingen (o.a. Georgian March), en de Euro- en trans-Atlantische integraties (EU en NAVO) en de toekomstperspectieven.

Na deze update lieten we ons tijdens de lunch bijpraten over duurzame energie ontwikkelingen in Georgië, door de leiding van de Energy Efficiency Centre, waarna we door de Media Development Foundation (MDF) werden ontvangen om meer te weten te komen over een aantal van hun projecten, NoToPhobia en met name het desinformatie en nepnieuws monitoring project MythDetector. MDF heeft een workshop en training opgezet om studenten, professionals en anderen te trainen in media geletterdheid en het kunnen herkennen, traceren en ontmantelen van nepnieuws of desinformatie. De organisatie verwijt de Georgische overheid te weinig te doen aan media educatie bij jongeren. Een zeer inspirerende organisatie, ook voor onze minister Ollongren die dit thema tot speerpunt heeft gemaakt.

Bij het Tolerance and Diversity Instituut (TDI) leren we dat religieuze, orthodox christelijke, indoctrinatie tegen de voorgeschreven regels in plaats vindt op scholen. Zo worden bijvoorbeeld muzieklessen misbruikt om onder geestelijke leiding te (leren) bidden. Tevens lobbyt de kerk bij het ministerie van Onderwijs voor religieuze (christelijke) scholing in het curriculum. TDI doet naast onderzoek en monitoring op deze aspecten ook aan juridische bijstand voor mensen en organisaties die door de autoriteiten of anderen door hun afkomst (onterecht) worden belemmerd in hun rechten.

 

Liberalisme in Georgië

Liberale partijen hebben het in dergelijke transitielanden electoraal vaak moeilijk. Het gesprek met de aan ALDE gelieerde zusterpartij Republican Party of Georgia (RPG) onderstreept dat. De RPG maakte tijdens de verkiezingen van 2012 deel uit van de “Georgian Dream” coalitie, die zorgde voor de eerste democratische machtswissel in het moderne Georgië, maar verloor in 2016 al haar parlementszetels. De ontmoeting ging veel over het retrospectief over de deelname aan de Georgian Dream coalitie, de tweespalt in de partij om er voortijdig uit te stappen en de machtsmachine die de Georgian Dream partij is geworden, die in 2016 de constitutionele meerderheid verkreeg. De RPG heeft inmiddels de bakens naar voren gezet en wil zichzelf met een frisse blik profileren als een sociaal liberale partij, zoals D66, en wil in 2020 weer in het parlement zien te komen.

Armeense dilemma’s

Na twee dagen in Tbilisi verbleven te hebben, reizen we naar Yerevan in Armenië. Al bij de grens is het verschil tussen de twee landen merkbaar. Tijdens gesprekken in Armenië komt ook naar boven dat het een gemilitariseerde samenleving is, mede veroorzaakt door de gespannen of zelfs vijandige verhoudingen met zowel Turkije als Azerbeidzjan, onder meer vanwege het dispuut over Nagorno-Karabach, de Armeense enclave in Azerbeidzjan welke Armenië sinds begin jaren 90 bezet houdt. Dit gevoelige thema komt slechts zijdelings ter sprake deze reis, en vooral in de context van de Armeense afhankelijkheid van Russische militaire steun, ook jegens dit conflict.

Ons bezoek in Armenië staat namelijk vooral in het teken van de complexe positie die het land inneemt in het Oostelijk Partnerschap. Uit diverse gesprekken met zowel de liberale zusterpartij Armenian National Congres (ANC), het Analytical Centre on Globalization and Regional Cooperation (ACGRC) en de Eurasia Partnership Foundation (EPF) blijkt dat het land de relaties met Rusland goed wil houden vanwege de afhankelijkheid ervan voor haar militaire veiligheidsgaranties, naast dat er een goede historische band is. Tegelijkertijd wil het land beter ontwikkelde en diepere economische relaties met de EU. De door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie biedt het land niet wat het er van verwacht.

In een eerder stadium, toen het land in 2013 op het punt stond de onderhandelingen voor het EU Associatieverdrag te starten werd het daarvan weerhouden. Het werd zowel door Rusland onder druk gezet, als wel blokkeerde de EU een en/en mogelijkheid voor Armenië. De Europese Commissie zag geen mogelijkheid, noch wilde het dit verkennen, om Armenië in staat te stellen economische integratie te hebben met zowel Rusland als de EU. Armenië zag zich toen mede onder Russische druk gedwongen het traject naar het associatieverdrag af te wijzen, en werd lid van de Euraziatische Economische Unie, met enige tegenzin. Na een afkoelingsperiode heeft het land inmiddels de weg naar de EU opgepakt en een Comprehensive & Enhanced Partnership Agreement (CEPA) verdrag met de EU afgesloten, een DCFTA “light” zoals het ook wel wordt genoemd.

Managed democracy

Verder kwam een aantal keren ter sprake hoe Armenië een zogenaamde “managed democracy” is geworden. Er wordt via methoden voor gezorgd wie en welke partijen de mogelijkheid en kans krijgen in het parlement te komen. Daarnaast wordt duidelijk dat Armenië vooral om economische redenen integratie met de EU wil, het is niet geïnteresseerd in de EU als “waarden unie”. Hervormingen ter verbetering van democratische standaarden, anti-corruptie, mensenrechten en rechtszekerheid zijn geen ambitie bij de regerende elite.

Tussen al deze geopolitiek en deprimerende democratische ontwikkelingen, bezoeken we Pink, een LHBT organisatie op een verscholen locatie in het centrum van Yerevan. Van hen krijgen we te horen hoe slecht de positie van de LHBT gemeenschap is in de conservatieve samenleving die Armenië. Tijdens onze ontmoeting bekijken we de helft van de documentaire “Listen to me – Untold Stories Beyond Hatred” die de organisatie gemaakt heeft en momenteel langs diverse documentaire festivals reist. Het bezoek aan Pink Armenia bevestigt het beeld dat tot ons kwam dat de regerende elite in Armenië niet geïnteresseerd is in Europese integratie als omarming van de liberale en maatschappelijke waarden, maar dat de Europese toenadering vooral economisch gedreven is.

 

Tekst: Jelger Groeneveld