Steun ons en help Nederland vooruit

dinsdag 10 april 2018

“Democraat zijn in Armenië is een heldendaad”

Voor D66 Internationaal reisde Arjan Kleuver – voormalig D66-raadslid in gemeente Utrecht – af naar Armenië, om een publiek van jonge Armeniërs geïnteresseerd in politiek toe te spreken over sociaal-liberalisme in de Lage Landen. Een verslag:

Een Armeense diplomaat die zijn prominente baan heeft opgezegd omdat hij het werk voor de Armeense regering niet kan verenigen met zijn geweten. Een Armeense parlementariër van de oppositie in een niet-functionerende democratie. Een Finse diplomaat. Een Libanese sociaal-liberaal. En ongeveer dertig talentvolle, gemotiveerde jongeren die een democratisch Armenië willen. Dat was het gezelschap waarin ik verkeerde nadat IDI mij gevraagd had om in Armenië meer te vertellen over democratie en vrijheid in Nederland. Best een eer, zo’n gezelschap, voor een simpel, scheidend Utrechts raadslid.

Stepan Grigoryan, voorzitter van het  Analytical Centre on Globalization and Regional Cooperation (ACGRC) en organisator van de bijeenkomst, wacht me om 6 uur ’s ochtends, strak in het pak, hartelijk op. Ik krijg een fles Ararat, een beroemde Armeense cognac en na een korte kennismaking ga ik naar mijn kamer. Over een paar uurtjes mag ik met de jongeren in gesprek.

Echt slapen lukt niet. Ik heb mijn speech wel klaar, maar ik ben nog beduusd van de reis en ik vraag me af of de keuze die ik gemaakt heb –  gewoon vertellen wat er in Nederland liberaal is en dat is echt heel veel, naar Armeense begrippen – wel aansluit bij de beleving van de jongeren. Het valt niet mee om bruikbare informatie over Armeense politiek te vinden. Ik schrap nog wat tekst, voeg hier en daar wat toe en loop een uur voor ik op moet naar het congreszaaltje. Armen, de vriendelijke zoon van Stepan, wacht me op en de eigenaar van het hotel maakt een ontbijt voor me. Ik word als een koning behandeld. Armen vertelt dat de ondernemer de congreszaal gratis ter beschikking heeft gesteld. Dat is niet zonder risico, hoor ik. Wie de oppositie steunt kan zomaar een bezoekje van ambtenaren verwachten die een stevige boete uitdelen voor iets onzinnigs als een vlek in de vloerbedekking.

Dan ben ik aan de beurt. De simultaanvertalers vragen me langzaam te spreken. Dertig vriendelijke gezichten kijken me aan. Beleefdheid, hartelijkheid en “plichtplegingen” zijn in Armenië belangrijker dan in Nederland, heb ik al gemerkt. Dus complimenteer ik de jongeren voor hun aanwezigheid en hun inzet voor democratie. Ik zeg dat ik het eigenlijk beschamend vind dat er in Nederland zo weinig bekend is over Armenië en hun “democratie”, ondanks de indrukwekkende geschiedenis van het land. En dan vertel ik. Over de Nederlandse euthanasiewetten en dat we in Nederland nu discussiëren over de toepassing ervan bij geestelijk lijden en dementie. Over gelijke rechten voor man en vrouw, maar dat zelfs in het liberale Nederland vrouwen dikwijls lager betaald worden voor hetzelfde werk. En over de SGP, die door de rechter gedwongen moest worden om vrouwen op hun kieslijsten toe te staan. Niet dat de SGP model staat voor Nederland, wel om duidelijk te maken dat je overal conservatieve tegenkrachten hebt. Ik vertel over abortuswetgeving, over legalisering van softdrugs. De jongeren luisteren geïnteresseerd. Ik voel wel enig ongemak in de zaal als ik vertel over mensenrechten in het algemeen en homorechten in het bijzonder. Sommige jongeren schuiven wat ongemakkelijk op hun stoel als ik zeg dat Corine van Dun, een transgendervrouw met wie ik in mijn eigen wijk Lunetten veel campagne aan het voeren ben, op een zeer verkiesbare positie op de Utrechtse kieslijst staat. Cameratoezicht, Geert Wilders (ook onder de Armeense jongeren bekend). Het passeert allemaal de revue.

Dan mogen de jongeren vragen stellen. Ik klem het oortje van de simultaanvertalers tegen mijn oor. Zeer gedisciplineerd stellen de jongeren hun vragen. “Meneer Kleuver, u vertelde over de Nederlandse wetgeving over euthanasie. Kunt u iets vertellen over hoe die wet tot stand is gekomen?” Vervolgens vindt er een interessante discussie plaats over wetgeving. Is een wet een tovermiddel? Kan je met wetten ook de mentaliteit veranderen? Tijdens de discussie wordt het me duidelijk dat ook deze jongeren niet op één lijn zitten. Sommigen hebben al echt een beeld van vrijheid en democratie. Anderen zitten nog volop in een denkproces. Dat wordt nog veel duidelijker als een vriendelijke jongen deze vraag stelt: “Meneer Kleuver, u vertelde over gelijke rechten voor homoseksuelen en transgenders. Als er ooit een homoseksuele premier in Nederland komt, dan worden er alleen nog maar meer mensen homo. Hoe wilt u dat tegengaan?” Ik ben even van mijn stuk gebracht, maar antwoord dat ik niet denk dat de seksualiteit van een premier die van de bevolking beïnvloedt, dat ik geen enkel risico zie in gelijke rechten en dat gelijke rechten alleen maar bijdragen aan een harmonieuze samenleving. De jongen lijkt niet overtuigd. We discussiëren nog even door in een prettige sfeer over andere onderwerpen. Het is een leuk publiek om voor te spreken. Iedereen is kennelijk geamuseerd, want ik mag lekker uitlopen in de geplande spreek- en discussietijd. Gelukkig voor de Finse diplomaat voor de zuidelijke Kaukasus, gaat het niet van haar spreektijd af. Ze heeft een lange autoreis achter de rug vanuit Georgië en de infrastructuur is bepaald niet op Westers niveau.

 

’s Avonds nodigt Stepan me uit voor een borrel met de sprekers en de echtgenotes. Er is Armeense wijn, plakjes varkensvet uit Oekraïne die je op een bruine boterham hoort te eten met wat zout erop en er is rookkaas. Stepan brengt enthousiast de ene toast na de andere uit en introduceert en passant de andere gasten aan tafel. Stuk voor stuk hebben ze offers gebracht voor de democratie, zonder dat die nou echt veel dichterbij is gekomen. Hij zegt hoe erkentelijk is voor de steun van D66 en dat het onmisbaar is. Ik vraag door. Er is weliswaar wat steun uit Europa voor Armenië, maar al te scheutig is die steun niet. Ik denk ook niet dat de EU echt zit te wachten op een al te warme band met Armenië. Als we de steun niet zouden geven, dan is Armenië aan Putin overgeleverd, bevestigen de disgenoten. Ik ben in mijn laatste dagen als raadslid en weet weinig van internationale diplomatie, maar als dat de situatie is, hoe moet het dan ooit goed komen? Turkije, Azerbeidzjan en Nagorno-Karabach, Rusland, Iran. Een ingewikkelde mengeling van conflicten en belangen waar niemand zijn vingers aan wil branden. Misschien kan Armenië zich wat optrekken aan Georgië, het buurland waar het naar omstandigheden wat beter lijkt te gaan. Democraat zijn in Armenië is een heldendaad. Een meisje vertelde dat ze niet af kon studeren vanwege haar politieke activisme. Ik vraag aan mijn buurvrouw of het gepast is als ik ook een toast uitbreng. “Dat is juist de bedoeling!”, bevestigt ze. Ik dank Stepan en zijn geestverwanten voor de unieke kans en zeg dat ik hun moed en doorzettingsvermogen bewonder. Uiteraard meen ik dat ook uit de grond van mijn hart, maar wat kunnen ze ermee?

De volgende ochtend ontbijt ik met de jongen die de vraag over homorechten stelde. Het is een aardige jongen. Hij spreekt geen Engels, maar een meisje is zo aardig om te vertalen. Hij woont in een bergdorp. We bespreken nogmaals zijn vraag van gisteren. Het vertalende meisje zegt er verontschuldigend bij dat het zijn mening is, niet de hare. Ik zeg dat ik het met het meisje eens ben, maar dat ik de jongen niks verwijt en dat het juist goed is om de discussie te voeren. Zo lang geleden is het nou ook weer niet dat we in Nederland van mening zijn veranderd over gelijke rechten voor homo’s, dus ik wil niet oordelen over deze jongen.

Tijd voor afscheid. Armen laat de hoogtepunten in Jerevan zien: het parlementsgebouw, het huis van Charles Aznavour, de architectuur. We lunchen. De Armeense keuken is verrukkelijk. Ik probeer met alle overredingskracht die ik heb te betalen voor de lunch, maar ik krijg het niet voor elkaar.

Jerevan-Moskou. Moskou-Amsterdam. Amsterdam-Utrecht Centraal station. En de laatste lijn 8 om 01:00u naar Lunetten. Eigenlijk gekkenwerk, een weekendje Armenië. Ik ben trots op D66 omdat we Armeense jongeren die zich willen inzetten voor een vrij land niet aan een hopeloos lot overlaten. Natuurlijk ben ik na een weekendje geen Armenië-expert. Ik zie het zwaar in, maar zolang er jongeren zijn die mogelijk ten koste van hun eigen toekomst nadenken over vrijheid en democratie is er hoop. En heeft D66 er een taak.